Nie było łatwo przyjechać na ten kraniec Rzeczpospolitej – kraniec, rozumiany z mej perspektywy, jako osoby, która przybyła tu… jakżeby inaczej, z innego krańca Polski. Z południowego zachodu na północny wschód. Nie to, że droga długa, znojna i zgubna, bo w XXI wieku mamy świeżo pobudowane autostrady, ekspresówki, krajówki i inne asfaltówki. Ale…

…no właśnie, nie było łatwo przez budowę. Drogi budowę. Oto bowiem tu jakiś trakt remontują, a może nawet budują od nowa, patrząc na zakres robót. Tam jakiś objazd, tu przejazd zamknięty, a nowoczesna technologia – nawigacja znaczy się – każe mimo wszystko jechać prosto. Więc jadę, mimo iż asfalt zamienił się w coś przypominającego szutrową drogę, gdzie spod kół strzelały kamienie. Ale wreszcie dotarłem i jestem na miejscu – w Tykocinie. A że nie tylko żelaznego rumaka prowadziłem, ale i tę podróż planowałem, żona ma prawo mnie zapytać teraz: zatem, co zobaczyć w Tykocinie, mości panie?
A ja jej nie odpowiadam, tylko pokazuję. Oprowadzając po tej historycznej mieścinie.

Tykocin: atrakcje godne hetmana
I choć to ja szykowałem plan zwiedzania Tykocina, sam jestem zaskoczony. Najpierw zaskoczony tym, jak liczne grupy turystów mijam na uliczkach tego przecież niewielkiego podlaskiego miasteczka. A gdy wchodzę na jego centralny punkt,, na Plac Czarnieckiego, znów jestem zaskoczony, ale jednocześnie zaczynam rozumieć, skąd tu tylu turystów. Tu jest po prostu zaskakująco urokliwie!

A co tu widzę? W centralnym punkcie wspomnianego Placu Czarnieckiego znajduje się oczywiście pomnik tego zasłużonego dla Rzeczypospolitej wojskowego i polityka. W końcu nie bez powodu Józef Wybicki znalazł dla niego miejsce w swojej pieśni legionowej, która po późniejszych zmianach stała się Hymnem Polski.
Jak Czarnecki do Poznania
wracał się przez morze
dla ojczyzny ratowania
po szwedzkim rozbiorze.
A tak się akurat składa, że Stefan Czarniecki (przez Wybickiego zapisany jako Czarnecki) po napomkniętym w owej pieśni Potopie szwedzkim mocniej związał się z Tykocinem. Oto bowiem za zasługi w walce z najeźdźcą z północy, w 1659 roku król Jan Kazimierz nadał mu Tykocin i całe starostwo. A 2 lata później konstytucją sejmową dobra te zostały zapisane na dziedziczną własność hetmanowi.
Tyle historii. A współczesność? Powtórzę to – no jest tu zaskakująco urokliwie!

Tykocin: atrakcje godne szlachty, mieszczaństwa i duchowieństwa
Oczywiście sam pomnik na Placu Czarnieckiego to nie jedyna atrakcja Tykocina. Plac ten otaczają rozliczne, rzekłbym: charakterystyczne domki Tykocina – zabytki pozostałe po dawnych mieszkańcach tego miasta. Po różnych warstw społecznych, na różnych etapach przeszłości tej miejscowości. Ale, rzecz jasna, nie tylko budynki mieszkalne tu znajdziemy.


Spośród okolicznej architektury najbardziej w oczy rzuca się Kościół Świętej Trójcy w Tykocinie. Późnobarokowa świątynia, której budowę rozpoczęto w 1742 roku. Tuż obok znajduje się skromniejszy wizualnie, ale ważny historycznie Alumnat. Czyli jeden z najstarszych w Europie przytułków oraz szpitali dla żołnierzy weteranów pochodzenia szlacheckiego i wyznania katolickiego. A stał się on bohaterem nie tylko historii wojskowości, ale i kina komediowego, pojawiając się w serii filmów, którą otwiera “U Pana Boga za piecem” z 1998 roku. Co zresztą znalazło odzwierciedlenie na plakacie wiszącym u wejścia do tegoż budynku.

Zagłębiając się nieco dalej w zabudowania miasteczka, znajdziemy kolejne interesujące atrakcje Tykocina. Również związane z jego bogatą przeszłością. W tym i przeszłością kulturową, wszak warto wspomnieć, że miasteczko zamieszkiwała niegdyś liczna grupa wyznawców judaizmu. Stąd też znajdziemy tu Wielką Synagogę z I połowy XVII wieku oraz znajdującą się tuż obok Małą Synagogę z II połowy XVIII wieku.

Jeśli dobrze poszukać, można natknąć się na kolejne zabytki Tykocina w jego różnych “dzielnicach”. W jednym miejscu znajdziemy wiatrak Koźlak z 1887 roku. Choć warto nadmienić, że konstrukcyjnie to jeden z najstarszych i najprymitywniejszych typów wiatraka europejskiego, który pojawił się znacznie dawniej, bo w XII wieku w Belgii lub północnej Francji. Dziś, niestety, wiatrak w Tykocinie pozbawiony jest swych łopat… chyba, że akurat po prostu ja trafiłem dość pechowo na czas jego chwilowego demontażu. Nieco kawałek dalej, w dawnym Zespole Klasztornym Bernardynów z II połowy XVIII wieku znajduje się dziś Dom Pomocy Społecznej. Lecz czy nie szkodzi nań chociaż rzucić okiem?


Zamek Tykocin: atrakcja godna króla
Na drugim brzegu płynącej tu Narwi znajduje się tykociński zamek. Dziś mieni się on barwą zgaszonej czerwieni, zresztą typowego koloru cegieł. Dawniej jednak najprawdopodobniej stała tu warownia drewniana, która – jak to z drewnianymi budowlami bywa – uległa zniszczeniu. Tak oto w latach 1549 – 1575 na polecenie króla Zygmunta II Augusta postawiono murowany zamek renesansowy, który choć dziś pięknie prezentuje się na podlaskiej ziemi, nie pełnił funkcji rezydencji królewskiej. Przynajmniej w swych pierwszych latach istnienia. Był raczej obronną przechowalnią armat, lokacją dla prywatnego skarbca i biblioteki królewskiej.

Oczywiście to, co dziś widzimy, to nie ten sam zamek, co wówczas. Nie tylko dlatego, że jest to rekonstrukcja, ale i dlatego, że za późniejszych czasów Zygmunta III Wazy warownię rozbudowywano i wzmacniano. Jak się okazało, słusznie, bo twierdza była na przestrzeni wieków wielokrotnie oblegana przez rozmaite wojska. Co też można uznać za typową historię dawnej twierdzy. Oblężenia, napady, zniszczenia, próby renowacji. Za mniej typowe, ale jakże istotne wydarzenie, należy uznać ustanowienie 1 listopada 1705 roku przez króla Augusta II Mocnego Orderu Orła Białego. Jest to do dziś najstarsze, a zarazem najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej nadawane za znamienite zasługi cywilne i wojskowe, zarówno w czasie pokoju, jak i w czasie wojny. A król uczynił to, nigdzie indziej, jak właśnie tu – na zamku w Tykocinie.

Przystanek Tykocin
Dla mnie – Tykocin to tylko jeden z przystanków w mojej podróży po Podlasiu. Ale nie ukrywam, że jeden z przyjemniejszych przystanków. Zaskakujących! Niby człowiek planował tę podróż, niby wiedział… a jednak się nie spodziewał. Nie spodziewał się, że Tykocin zabytki ma tak zacne i urokliwe. Lubię takie niespodzianki.
Przeczytaj też:
Jeśli podczas podróży po Podlasiu zgłodniejesz, koniecznie sprawdź, gdzie zjeść w Białymstoku.
A może chcesz stąd wyskoczyć na Litwę i zobaczyć zamek w Trokach?


