Sztuka przetrwania to coś, czego lepiej nauczyć się, zanim realnie będzie nam to potrzebne. Bo gdy przyjdzie na to czas, nie będzie zbyt wiele przestrzeni na popełnianie błędów. Dlatego warto z wyprzedzeniem pozyskać odpowiednią wiedzę i umiejętności. A w tym celu przydatne mogą być książki o przetrwaniu czy inne poradniki bezpieczeństwa.
Poniżej przedstawiam listę książek, które osobiście znam, a które w tych tematach się właśnie obracają (lub pokrewnych). Podzieliłem je również na kilka kategorii, choć podział ten jest subiektywny. Nie ma to jednak znaczenia, bo każda z tych książek może być w pewnym stopniu cennym źródłem informacji.
Książki o survivalu
Książki o survivalu to inaczej mówiąc książki o przetrwaniu. Jest to literatura dotycząca nie tylko zachowania się w kryzysowych sytuacjach, ale również i przygotowania się na nie. Mowa tu o połączeniu umiejętności bushcraftowych, survivalowych z umiejętnościami, które przydają się chociażby podczas campingu. Warto je poznać i przećwiczyć.
Paweł Frankowski, Witold Rajchert „Vademecum survivalowe”
Jeśli chodzi o klasyczne książki o survivalu, ta pozycja jest jej jednym z przedstawicieli. Skupia się ona na podstawach: schronienie, ogień, woda, orientacja w terenie. Ma charakter praktycznego kompendium dla początkujących i średniozaawansowanych. W kontekście poradników przetrwania to solidna baza terenowa, mniej nastawiona na aspekt taktyczny czy miejski.
Sally Coulthard „Jak rozpalić ognisko, czyli rzecz o drewnie, podpałce i ogniu”
Nie jest to typowa książka o survivalu, co raczej bardziej specjalistyczna i „rzemieślnicza”, a koncentrująca się na ogniu. Czyli na jego rozpalaniu, czy szeroko pojętej kulturze palenisk. W kontekście bezpieczeństwa ma znaczenie jako element podstawowej umiejętności przetrwania, ale nie jest pełnoprawnym poradnikiem survivalowym. Książka ta jest dobra jako pogłębienie jednego z kluczowych elementów bushcraftu, czy survivalu – zagwarantowaniu sobie ognia, a więc i ciepła. Można więc powiedzieć, że nie jest to ani typowa książka o przetrwaniu, czy poradnik bezpieczeństwa – ale wiedza w niej zawarta bez wątpienia pomoże w rozwinięciu tych umiejętności i wiedzy. Jest to więc poradnik na czas wojny i kryzysu, ale i pokoju zarazem.
Naval „Ekstremalny poradnik przetrwania”
Autor, były operator jednostki specjalnej, przedstawia umiejętności przetrwania z perspektywy wojskowej i operacyjnej. To połączenie doświadczeń z misji, odporności psychicznej i praktycznych wskazówek. W kontekście survivalu nacisk kładziony jest na mentalność i dyscyplinę, nie tylko techniki terenowe. Bardziej motywacyjno-praktyczny niż typowo instruktażowy, ale to nadal książka o przetrwaniu.
Poradnik na czas kryzysu
Kryzys to dość szerokie określenie. Może dotyczyć wielu różnych aspektów, które mają wpływ na nasze bezpieczeństwo, zdrowie i życie. Kryzys może pojawić się w czasach pokoju i nie ominie również dużych miast. A może nawet w szczególności dużych miast, gdzie infrastruktura może być narażona na rozmaite zagrożenia. Dlatego i poradniki na czas kryzysu mogą być bardzo przydatnym źródłem wiedzy.
Kafir „Survival. ABC przetrwania w mieście”
Poradnik skoncentrowany na survivalu miejskim – ewakuacji, zagrożeniach w przestrzeni zurbanizowanej i podstawach samoorganizacji w kryzysie. Wpisuje się w nurt prepperstwa i bezpieczeństwa cywilnego (więc jak najbardziej możemy ją zaliczyć do gatunku książki o przetrwaniu). Jest to bardziej praktyczny tytuł niż teoretyczny, choć momentami upraszcza zagadnienia. Dla osób myślących o kryzysach infrastrukturalnych to przystępny punkt startowy.
Poradnik na czas wojny
Oby nie był nigdy nikomu potrzebny żaden poradnik na czas wojny. Ale nigdy nie zaszkodzi odpowiednią wiedzę z tego zakresu posiąść. Dlatego warto po tego typu literaturę sięgnąć, bo zawarte w niej informacje, skoro przydają się w czasach konfliktu, tym bardziej przydatne mogą być i w czasach pokoju, jeśli tylko je odpowiednio zastosujemy.
Chris McNab „Podręcznik przetrwania służb specjalnych”
Książka stylizowana na kompendium technik stosowanych przez jednostki specjalne – od przetrwania w terenie po podstawy taktyki i samoobrony. Łączy elementy survivalu, bezpieczeństwa osobistego i wiedzy paramilitarnej. W kontekście poradników przetrwania czy poradników bezpieczeństwa to pozycja bardziej „taktyczna” niż klasycznie bushcraftowa. Może inspirować, ale część treści ma charakter popularnonaukowy, nie szkoleniowy.
Jacek Pałkiewicz, Krzysztof Petek „Wojna u progu”
Rzekłbym, że to bardziej książka z pogranicza reportażu, geopolityki i refleksji nad zagrożeniami współczesnego świata niż klasyczny poradnik survivalowy. W kontekście bezpieczeństwa skupia się na świadomości zagrożeń i przygotowaniu mentalnym na sytuacje kryzysowe. Nie jest instruktażem „jak przetrwać w lesie”, ale raczej analizą tego, dlaczego warto być przygotowanym. Dobra jako tło strategiczne dla osób interesujących się bezpieczeństwem cywilnym. Jest to więc bardziej swego rodzaju poradnik bezpieczeństwa niż książka o survivalu. A nawet można doprecyzować jako poradnik na czas wojny i kryzysu.
Poradnik bezpieczeństwa (w czasie pokoju)
W czasie pokoju mamy najmniej motywacji, a zarazem najwięcej możliwości, aby przygotować się na różnego rodzaju kryzysy. Dlatego wszelkie poradniki bezpieczeństwa są o tyle ważne, że mogą wykształcić w nas odpowiednią świadomość i skłonić do przećwiczenia pewnych umiejętności. Albo zakupienia odpowiedniego sprzętu, ekwipunku. Sprawdzenia okolicznego terenu, dróg potencjalnej ewakuacji, zgromadzenia zapasów… Nie musi przecież wybuchnąć konflikt, wystarczy globalna pandemia, aby wiele z tych rzeczy okazało się przydatnymi!
Chris McNab „Wytrzymałość psychiczna. Przewodnik dla oddziałów SAS i jednostek elitarnych”
Książka koncentruje się na budowaniu odporności psychicznej w sytuacjach stresu, presji i zagrożenia. McNab – autor wielu publikacji o wojsku i służbach specjalnych – pokazuje: „jak to się robi w wojskach specjalnych”. Ale oczywiście ma to też przełożenie na cywilów, bo nasze organizmy działają tak samo. Kwestia tylko odpowiedniego dbania o nie i przygotowania się na trudniejsze sytuacje.
Naval „Świat na celowniku”
Nie jest to klasyczny poradnik przetrwania, gdyż w dużej mierze jest to vademecum dotyczące podróżowania. Nigdy jednak nie wiadomo, kiedy wiedza z książki o przetrwaniu nam się przyda – może być przecież niezbędna właśnie w trakcie wojaży. Z drugiej strony to, czego nauczymy się w kontekście bliższych i dalszych wypraw, może być i przydatne “w domu”. Jest to po prostu poszerzenie horyzontów i wiedzy, po które zawsze warto sięgać.
Terenwizja „Jazda w teren”
Publikacja skupiona na tematach związanych z jazdą off-road i radzeniu sobie w trudnym terenie. Sprzęt, dodatkowy ekwipunek, umiejętności… W kontekście survivalu może ona pomóc w kontekście mobilności i bezpieczeństwa transportowego, nie klasycznego przetrwania w lesie. Przydatna dla osób planujących wyprawy lub ewakuację samochodem w trudnych warunkach. To raczej vademecum specjalistyczne niż ogólne survivalowe. W zamyśle autorów nie jest to poradnik na czas kryzysu, ale w czasach kryzysu może okazać się przydatny – szczególnie, gdy przyjdzie nam ewakuować się samochodem w trudnym terenie.
Książki o przetrwaniu i poradniki bezpieczeństwa – podsumowanie
Czy powyższe tytuły wyczerpują temat? Z pewnością nie! Ale dają dużą dawkę solidnej wiedzy! Warto więc do nich zajrzeć, pozyskać odpowiednie informacje, a część umiejętności przećwiczyć. Przemyśleć też niektóre kwestie…
Jeśli tylko w moje ręce wpadnie kolejna książka o przetrwaniu czy poradnik bezpieczeństwa i zapoznam się z jego treścią, z pewnością uzupełnię o nią tę listę. Ale jeśli już uważasz, że brakuje tutaj jakiegoś istotnego tytułu, koniecznie podziel się nim w komentarzu.
Przeczytaj też:
Mogą Cię też zainteresować inne książki poradnikowe, niekoniecznie związane z samą sztuką przetrwania. Jak chociażby „Toksyczni ludzie” czy też „Toksyczne emocje”.
